شیره خرما که به آن دوشاب خرما هم می‌گویند، اصالتا از مناطق خرماخیز جنوب ایران، به‌خصوص خوزستان، بوشهر، هرمزگان و کرمان می‌آید. مناطقی که نخل در آن‌ها نه یک درخت، بلکه نوعی فرهنگ است. در این مناطق خرماهایی که برای صادرات یا بسته‌بندی مناسب نیستند، مثل خرماهای له‌شده یا بیش از حد رسیده، جمع‌آوری شده و به شیره تبدیل می‌شوند. این یعنی شیره خرما از همان اول، ریشه‌اش در یک نگاه کم‌هدررفت و هوشمند به طبیعت است.

روش تولید سنتی شیره خرما ساده اما صبورانه است. خرماها را در حوضچه‌های سیمانی یا سبدهای حصیری بافته‌شده از برگ خرما می‌ریزند و می‌گذارند وزن خودشان روی هم فشار بیاورد. آب خرما به‌تدریج از سوراخ‌های سبد یا کف حوضچه بیرون می‌زند و همین مایع است که بعد از تصفیه ، شیره می‌شود. روش صنعتی متفاوت‌تر است. در آن آب به خرمای کاملا رسیده اضافه می‌کنند، با حرارت، مواد قندی محلول را از بافت میوه جدا می‌کنند و سپس تغلیظ می‌شود تا به آن قوام شناخته‌شده برسد. هیچ‌کدام از این دو روش ذاتا بهتر از دیگری نیست، کیفیت نهایی بیشتر به نوع خرما و کنترل فرایند بستگی دارد.

چطور بفهمیم شیره‌ خرمایی که می‌خریم اصل است؟

رنگ یکی از اولین نشانه‌هاست. شیره خرما باید قهوه‌ای تیره تا سیاه‌مایل باشد. اگر خیلی روشن یا قرمزی‌رنگ دیدید، احتمالش زیاد است که ترکیبی از شیره‌های دیگر یا شیره نبات باشد. (شیره نبات، همان قند آب! برخی تولیدکننده‌ها برای کاهش هزینه آن را به شیره خرما اضافه می‌کنند که البته کار خیلی شریفی نیست.) غلظت هم مهم است؛ نه خیلی رقیق که مثل آب باشد، نه آنقدر سفت که قاشق در آن بماند. شیره اصل وقتی مدتی بدون استفاده بماند، ته‌نشین می‌شود، این طبیعی است. ته‌نشین نشدن و یکنواخت ماندن برعکس، نگران‌کننده‌تر است. یک تجربه شخصی هم اینجا اضافه کنم، وقتی شیره‌ای بخرید که بعد از چند هفته شکرک زد، بدانید که احتمالا ماده نگهدارنده داشته یا خوب تولید نشده. شیره درست‌شده تا یک سال در جای خنک و دربسته سالم می‌ماند، بدون اینکه شکرک بزند.

از نظر آنچه در این ماده غذایی هست، ترکیب شیره خرما چیزی نیست که بشود ساده از کنارش گذشت. آهن، پتاسیم، منیزیم، مس، منگنز، کلسیم، فیبر، ویتامین‌های گروه B از جمله B1، B2، B3 و B5 و مقداری ویتامین A و C، همه اینها در کنار قندهای طبیعی گلوکز و فروکتوز در یک ماده غذایی جمع شده‌اند. این ترکیب است که باعث می‌شود شیره خرما انرژی‌زایی سریع داشته باشد بدون آنکه مثل شکر سفید ناگهانی اوج بگیرد و بلافاصله سقوط کند.

برای بدن‌هایی که کم‌خونی دارند، آهن موجود در شیره خرما می‌تواند کمک جدی باشد، به‌خصوص وقتی در کنار شیره توت یا شیره انگور مصرف شود که در طب سنتی ایران ترکیب این سه را برای رفع فقر آهن توصیه می‌کنند. این ترکیب سه‌گانه اسم خودش را هم دارد: سه‌شیره.

جایگاه شیره در طب سنتی ایران

طب سنتی ایران نگاه خودش را به شیره خرما دارد و از دیدگاه آن، طبع این ماده گرم و خشک است. این یعنی برای افراد سردمزاج خاصیت بیشتری دارد. کسانی که زمستان‌ها دست‌وپایشان سرد است، احساس کسالت دارند، اشتهایشان کم است یا معده‌شان کند کار می‌کند، شیره خرما می‌تواند گزینه مناسبی باشد. اما همین گرمی طبع یعنی افراد گرم‌مزاج باید محتاط‌تر مصرف کنند، چون ترکیب آن با ارده که آن هم گرم‌مزاج است، برای چنین افرادی ممکن است منجر به جوش زدن صورت و بدن شود. درمانش هم ساده است: میوه‌های سردطبع مثل هندوانه یا خیار.

پشتیبانی از قلب یکی دیگر از خواصی است که در منابع طب سنتی و مطالعات تغذیه‌ای هر دو روی آن توافق دارند. پتاسیم موجود در شیره خرما به تنظیم فشار خون و کاهش فشار روی دیواره رگ‌ها کمک می‌کند. خاصیت ضدالتهابی آن هم برای افرادی که درد مفاصل یا روماتیسم دارند مفید گزارش شده.

فیبر موجود در شیره خرما یک کارکرد دیگر هم دارد که کمتر درباره‌اش صحبت می‌شود. کمک به هضم و تنظیم روده. کسانی که یبوست مزمن دارند، مصرف منظم شیره خرما در صبح می‌تواند وضع را بهتر کند. البته این به معنی مصرف بی‌حساب نیست، دو تا سه قاشق غذاخوری در روز معمولا کافی است.

برای کودکان هم جالب است بدانیم که این ماده غذایی به عنوان یک جایگزین خوب برای شکر در میان‌وعده‌هایشان پیشنهاد می‌شود. قند طبیعی آن انرژی پایدارتری نسبت به شکر سفید می‌دهد و همراه با ریزمغذی‌هایی که دارد، به تمرکز و یادگیری کمک می‌کند. البته یک نکته مهم، برای بیماران دیابتی مصرف شیره خرما باید با احتیاط و تحت نظر پزشک باشد. قند آن طبیعی است اما کم نیست.

حالا برسیم به اینکه با این شیره چه کارهایی می‌شود کرد. ساده‌ترین استفاده همان صبحانه‌ای است که همه می‌شناسند: نان و شیره. اما شیره خرما در آشپزی کاربرد خیلی گسترده‌تری دارد.

در پخت کیک و کلوچه می‌شود به جای شکر از آن استفاده کرد. طعم کارامل‌مانندی که به خمیر می‌دهد با طعم زنجبیل، دارچین یا هل ترکیب فوق‌العاده‌ای می‌سازد. در تهیه سس سالاد هم کار می‌کند، ترکیبش با سرکه سیب یا آبلیمو یک سس شیرین و ترش خوب می‌سازد. در بعضی مناطق جنوبی ایران شیره خرما را روی برنج می‌ریزند یا در تهیه حلوا به کار می‌برند. ارده‌شیره یکی از قدیمی‌ترین صبحانه‌های ایرانی است که ترکیب ارده با شیره خرما یا شیره انگور است و از نظر انرژی‌زایی یک صبحانه کامل محسوب می‌شود.

شیوه نگهداری شیره خرما

نگهداری درست شیره خرما چند نکته ساده دارد که رعایتشان عمر محصول را به حداکثر می‌رساند. ظرف باید کاملا دربسته باشد. محل نگهداری خنک، خشک و دور از نور مستقیم خورشید باشد. یک چیز مهم، اگر مقداری از شیره را از ظرف برداشتید، با قاشق استفاده‌شده دوباره به ظرف اصلی برنگردانید چون رطوبت و میکروب وارد ظرف می‌شود. در بهترین شرایط نگهداری، شیره خرما با کیفیت تا یک سال سالم می‌ماند. یخچال الزامی نیست، اما در تابستان‌های گرم می‌تواند کمک کند.

کلسیم و منگنز موجود در شیره خرما واقعا در حفظ تراکم استخوانی نقش دارند. این موضوع برای زنان بعد از یائسگی که بیشتر در معرض پوکی استخوان هستند اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. قدرت عضلانی هم از پروتئین موجود در آن بهره می‌برد، به همین دلیل بعضی ورزشکاران از شیره خرما به عنوان یک ماده غذایی طبیعی قبل یا بعد از تمرین استفاده می‌کنند.

یک جنبه‌ای که کمتر درباره‌اش صحبت می‌شود، تاثیر آن روی سیستم دفاعی بدن است. آنتی‌اکسیدان‌های موجود در شیره خرما در مقابله با آسیب‌های اکسیداتیو موثرند. این آسیب‌ها چیزی هستند که التهاب مزمن را تشدید می‌کنند و در بلندمدت به سلول‌ها آسیب می‌زنند. نمی‌گویم شیره خرما یک داروی معجزه‌آساست، اما به عنوان بخشی از یک رژیم غذایی متنوع و متعادل، کارش را می‌کند.

یک شیره باکیفیت را می‌توانید از فروشگاه مهراد ارگانیک با بهترین قیمت و کیفیت تهیه کنید.