گیلاس از آن میوه‌هایی است که خیلی زود می‌آید و خیلی زود هم می‌رود. تابستان که از راه می‌رسد روی بساط میوه‌فروشی‌ها خودنمایی می‌کند و تا بجنبی فصلش تمام شده. شاید برای همین است که آدم‌ها از قدیم دنبال راهی بودند که این طعم را برای روزهای دیگر سال نگه دارند. گیلاس خشک جواب همین دلتنگی است. وقتی آب گیلاس گرفته می‌شود چیزی که باقی می‌ماند ریز و چروکیده و تیره است اما طعمش غلیظ‌تر و شیرینی‌اش جمع‌تر شده. کسی که یک‌بار امتحانش کند می‌فهمد این تکه کوچک چقدر پر است از همان مزه‌ای که در تابستان زیر دندان داشت.

خواص گیلاس خشک

اگر بخواهیم سری به درون این میوه ریز بزنیم اولین چیزی که جلب توجه می‌کند رنگش است. همان قرمز تیره و گاهی نزدیک به سیاه از ترکیباتی می‌آید که آنتوسیانین صدایشان می‌کنند. همین رنگدانه‌ها هستند که کار اصلی گیلاس را در مقابله با بخشی از آسیب‌های روزمره به سلول‌ها انجام می‌دهند. کنار این رنگ پرخاصیت مقدار خوبی ویتامین ث در گیلاس خشک هست که به سیستم دفاعی بدن کمک می‌کند و دست بدن را در ساختن کلاژن باز می‌گذارد. ویتامین آ هم در فهرست جا دارد و همان است که چشم و پوست از آن بهره می‌برند. عنصری به اسم مس هم در گیلاس خشک پیدا می‌شود که کمتر کسی انتظارش را دارد و به سلامت بافت‌های بدن کمک می‌کند. پتاسیمش هم قابل توجه است و چون سدیمش پایین است برای کسانی که حواسشان به فشار خونشان هست انتخاب بدی نیست.

یک نکته جالب درباره گیلاس هست که شاید زیاد سرزبان‌ها نباشد. این میوه یکی از معدود خوراکی‌هایی است که ماده‌ای به اسم ملاتونین در آن به مقدار قابل اعتنا پیدا می‌شود. ملاتونین همان چیزی است که بدن برای تنظیم خواب می‌سازد و برای همین بعضی پژوهش‌ها سراغ گیلاس رفته‌اند تا ببینند آیا خوردنش به خواب بهتر کمک می‌کند یا نه. نتایج دلگرم‌کننده بوده هرچند کسی نباید توقع داشته باشد که یک مشت گیلاس جای قرص خواب را بگیرد. حرف همینجا تمام نمی‌شود. گیلاس از دیرباز نزد کسانی که با درد مفاصل و نقرس دست و پنجه نرم می‌کنند شناخته‌شده بوده. دلیلش هم به همان ترکیبات ضد التهابی برمی‌گردد و چند مطالعه نشان داده‌اند که مصرف منظم گیلاس می‌تواند سطح اسید اوریک خون را کمی پایین بیاورد. همین موضوع آن را برای آدم‌هایی که حمله‌های نقرس آزارشان می‌دهد جالب کرده.

از طرف قند هم گیلاس خشک رفتار آرامی دارد. یعنی قند خون را یکباره و تند بالا نمی‌برد و این برای کسانی که باید مراقب قندشان باشند خبر خوبی است البته به شرط آنکه آدم پشت سر هم مشت‌مشت نخورد. فیبرش هم به کار روده می‌آید و هضم را راه می‌اندازد.

(یک هشدار کاملا دوستانه. گیلاس خشک شیرینی فشرده‌ای دارد و اگر فکر کردی چون میوه است پس هرچقدر بخوری اشکالی ندارد سخت در اشتباهی. گیلاس خشک کالری‌اش را خیلی محترمانه پنهان کرده.)

تشخص گیلاس خشک باکیفیت

حالا که حرف خرید پیش آمد چند نشانه بگویم که موقع انتخاب به درد می‌خورد. گیلاس خشک خوب نباید مثل سنگ سفت و خشک باشد. وقتی لای انگشت فشارش می‌دهی باید کمی نرمی داشته باشد ولی نه آنقدر که آبکی و وارفته بزند. رنگش بهتر است یکدست و طبیعی باشد و اگر دیدی که زیادی براق و شفاف است باید کمی شک کنی چون بعضی‌ها برایش روغن می‌زنند تا خوش‌نماتر شود. بوی گیلاس خشک سالم ملایم و کمی شیرین است و هر بوی ترش یا تخمیری زنگ خطر است. نمونه‌ای که رویش لایه‌ای از شکر اضافه نشسته معمولا یا برای پوشاندن کیفیت پایین است یا اینکه با شکر شیرینش کرده‌اند. گیلاس بی‌هسته و باهسته هم هر کدام طرفدار خودشان را دارند ولی برای راحتی خوردن بی‌هسته منطقی‌تر است.

تولیدش هم ماجرای پیچیده‌ای نیست. اول هسته‌ها را درمی‌آورند که خودش کاری حوصله‌بر است و بعد گیلاس‌ها را یا زیر آفتاب پهن می‌کنند یا داخل میوه‌خشک‌کن یا فر با حرارت ملایم می‌گذارند تا رطوبتشان گرفته شود. روش آفتابی همان شیوه قدیمی است که طعم را گرد و طبیعی نگه می‌دارد اما زمان بیشتری می‌برد. هر چه این مسیر تمیزتر و کنترل‌شده‌تر طی شود محصول نهایی سالم‌تر و خوش‌طعم‌تر از کار درمی‌آید.

نگهداری‌اش هم سخت نیست. یک ظرف دربسته در جای خنک و دور از رطوبت کافی است. اگر هوا گرم بود یا خواستی مدت طولانی‌تری نگهش داری گذاشتنش در یخچال عمرش را بیشتر می‌کند. گیلاس خشک ، اگر در جای نمناک بماند زود کپک می‌زند و دیگر به کار نمی‌آید پس بهتر است جدی‌اش بگیری.

با گیلاس خشک می‌شود کارهای زیادی کرد. ساده‌ترینش همان خوردن خودش به تنهایی است که هم چیز خوبی برای میان‌وعده است هم چند لحظه انرژی می‌دهد. خیلی‌ها چند دانه را داخل کاسه بلغور جو دوسر یا ماست صبح می‌اندازند. در شیرینی‌پزی هم جای خودش را دارد و خردش می‌کنند و به خمیر کیک و کلوچه می‌افزایند تا هم شیرینی طبیعی بدهد هم تکه‌های خوش‌رنگ. در سالاد ، چه سالاد سبز چه سالادهای میوه‌ای، چند دانه گیلاس خشک طعم را عوض می‌کند و یک حالت ملس و دلنشین به آن می‌دهد. بعضی‌ها هم آن را داخل مخلوط آجیل و خشکبار می‌ریزند تا کنار بادام و گردو یک طعم متفاوت داشته باشند. کمپوت و مربایش هم برای کسانی که حوصله دارند انتخاب خوبی است.

 گیلاس خشک در طب سنتی

در طب سنتی گیلاس را میوه‌ای با طبع گرم و تر می‌دانستند و قدیمی‌ها برایش خاصیت‌های زیادی قائل بودند. از تصفیه خون و کمک به دفع مواد زائد گرفته تا آرام کردن بدن. خاصیت کمکش به مفاصل هم چیزی است که هم در باور قدیمی‌ها بوده و هم تا حدی با شناخت امروزی همخوانی دارد. باید منصف بود و گفت بخشی از این باورها تجربه نسل‌های پیش است و نباید آن را جای دارو نشاند اما همخوانی بعضی‌شان با یافته‌های تازه جالب توجه است.

یک حرف آخر هم مانده که نباید فراموش شود. گیلاس خشک شیرینی فشرده و کالری قابل توجهی دارد و زیاده‌روی در آن می‌تواند هم روی وزن اثر بگذارد هم دل را اذیت کند. برای بیشتر آدم‌ها یک مشت کوچک در روز هم کافی است هم بی‌دردسر و همین مقدار است که آدم را با خاصیت‌هایش آشتی می‌دهد نه با عوارضش. آن را جایگزین میوه تازه نکن بلکه در کنارش ببین.

اگر دنبال گیلاس خشک تازه و باکیفیت می گردی خشکبار مهراد این محصول را با بهترین قیمت و کیفیت عرضه می‌کند.