غنچه گل محمدی خشک شده از باغ تا فنجان

یک چیزی هست که وقتی اولین بار غنچه گل محمدی خشک شده را توی یک شیشه کوچک دیدم، نفهمیدم دقیقا با چی طرفم. فکر می کردم این همان گل های تزیینی است که فقط برای زیبایی بسته بندی می شود. اما وقتی کمی بیشتر وارد ماجرا شدم، فهمیدم که این غنچه های کوچک و معطر یک دنیای کامل پشتشان هست  از طب سنتی گرفته تا آشپزخانه، از دمنوش گرفته تا مراقبت از پوست و تزئینات روی انواع غذا

غنچه گل محمدی در واقع همان جوانه بسته و نیم باز گیاه Rosa Damascena است که به نام های گل سرخ، گل محمدی و رز داماسک هم شناخته می شود. این گیاه بومی ایران است و قدمتش به دوره هخامنشیان می رسد. مناطق کاشان، محلات و بخش هایی از اصفهان سال هاست که بهترین غنچه های این گل را تولید می کنند. جالب این است که همین گل هایی که از دمشق به اروپا صادر می شدند، به اسم رز داماسک معروف شدند — وگرنه ریشه اش ایرانی است و این را تاریخ هم تایید می کند.

غنچه یا گلبرگ کدام یکی ارزشمندتر است

خیلی ها فرق غنچه و گلبرگ را نمی دانند و این دو را یکی می گیرند. غنچه همان شکل بسته و نیم باز گل است که هنوز کامل نشکفته  در این حالت تمام ترکیبات معطر و فعال گیاه تقریبا در اوج خودشان هستند. گلبرگ اما همان تکه های باز شده گل است که خاصیت دارد ولی از نظر غلظت ترکیبات با غنچه تفاوت دارد. برای مصرف خوراکی و دمنوش، غنچه خشک شده انتخاب اول محسوب می شود.

اسانس این گیاه از پیچیده ترین ترکیبات معطر شناخته شده در طبیعت است و در آن حدود پانصد ترکیب شیمیایی وجود دارد که بسیاری از آنها هنوز به طور کامل شناسایی نشده اند. این یعنی ما هنوز داریم این گیاه را می شناسیم.

چطور غنچه باکیفیت را تشخیص بدهیم

یکی از سوال هایی که زیاد پرسیده می شود این است که چطور بفهمیم غنچه ای که می خریم واقعا باکیفیت است. تجربه نشان می دهد که اولین چیز رنگ است غنچه خوب باید رنگ صورتی تا قرمز طبیعی داشته باشد و هیچ لکه زرد یا قهوه ای روی آن نباشد. اگر غنچه ها زرد شده باشند یعنی فرایند خشک کردن خیلی طولانی بوده یا در معرض نور مستقیم آفتاب قرار گرفته اند.

دومین شاخص عطر است. غنچه تازه و باکیفیت باید بوی خودش را داشته باشد  نه ضعیف و بی روح، نه تند و سوخته. اگر دستتان را داخل شیشه بردید و هیچ بویی حس نکردید، احتمالا با یک محصول کهنه یا بی کیفیت طرف هستید. سومین معیار بافت است غنچه ها باید کمی شکننده اما نه خرد شده باشند. اگر لزج شده یا خیلی نرم هستند، رطوبت به آنها آسیب زده.

(یک اعتراف کوچک: یک بار یک کیسه غنچه خریدم که رنگش آنقدر قرمز بود که شک کردم رنگ مصنوعی زده اند. بردم جلوی نور آفتاب نگاه کردم و دیدم بله — رنگ مصنوعی زده بودند. اگر رنگ یک غنچه خشک شده از رنگ یک گل تازه هم قرمزتر بود، یک قدم به عقب بروید.)

فرایند تولید و خشک کردن

بهترین موسم چیدن غنچه های گل محمدی اردیبهشت ماه است درست وقتی که غنچه ها هنوز کامل باز نشده اند. چیدن باید صبح زود و قبل از اینکه آفتاب تند بشود انجام شود تا عطر و روغن های اسانسی گل حفظ بمانند.

روش سنتی خشک کردن این است که غنچه ها را با نخ و سوزن رد کرده و در یک فضای سایه دار و با جریان هوا آویزان کنند. مهم ترین نکته این است که غنچه ها با زمین تماس نداشته باشند و در معرض نور مستقیم خورشید قرار نگیرند. خشک کردن در آفتاب باعث می شود که رنگ، عطر و بخشی از خواص گل از بین برود. خشک کردن خیلی آهسته و طولانی هم نتیجه خوبی نمی دهد و باعث زرد شدن غنچه ها می شود.

یک روش جدیدتر استفاده از فر با حرارت خیلی ملایم است گلبرگ ها یا غنچه ها را در سینی پهن می کنند و با دمای پایین خشک می کنند. نتیجه معمولا بعد از بیست تا بیست و پنج دقیقه به دست می آید. نکته مهم این است که در تولید غنچه گل محمدی ایرانی اصیل از آفت کش ها و سموم شیمیایی استفاده نمی شود و همین باعث می شود محصول ایرانی از نظر کیفیت ارگانیک در سطح بسیار بالایی باشد.

نگهداری درست  چیزی که معمولا نادیده گرفته می شود

غنچه گل محمدی خشک شده را بعد از خرید باید در یک ظرف شیشه ای دربسته نگهداری کرد. بهترین محل کابینتی است که خنک، تاریک و خشک باشد. نزدیک کردن آن به مواد پرادویه مثل سیر خشک یا زیره توصیه نمی شود چون غنچه ها بوهای اطراف را جذب می کنند. برای نگهداری بلندمدت، یخچال یا فریزر گزینه بهتری است به شرطی که ظرف کاملا دربسته باشد تا رطوبت داخل نشود.

یک علامت ساده برای تشخیص خرابی این است: اگر غنچه ها لزج شده بودند یا رنگشان تیره و بی رنگ شده بود، وقتشان گذشته.

خواص درمانی در طب سنتی

طب سنتی ایرانی سال هاست که غنچه گل محمدی را در ردیف گیاهان دارویی مهم می شناسد. طبع این گیاه گرم دانسته می شود و خواص آن طیف گسترده ای دارد.

ابوعلی سینا گلاب را قابض می دانست و شربت آن را برای نارسایی کبد و مشکلات مربوط به صفرا تجویز می کرد. گلبرگ تازه خاصیت ملین دارد ولی غنچه و گلبرگ خشک شده قابض هستند و برای دردهای معده، روده، گوش درد، دندان درد و ترمیم زخم توصیه می شوند. عصاره گلبرگ برای زخم های دهان، سردرد، گلودرد، تب و بی خوابی هم کاربرد سنتی دارد.

استشمام عطر این گل برای کاهش افسردگی، اضطراب، غم و سردردهای ناشی از ضعف قلب و مغز موثر شناخته شده. آنتی اکسیدان های قوی موجود در غنچه ، باعث می شوند که این گیاه در درمان التهاب های پوستی، آکنه، چین و چروک و حتی سلامت مو هم نقش داشته باشد. برای خانم ها خواص ویژه ای گزارش شده  از تنظیم قاعدگی گرفته تا کاهش علائم یائسگی مثل گرگرفتگی.

کاربردها و شیوه مصرف

غنچه گل محمدی خشک شده کاربردهای متنوعی دارد که آدم باور نمی کند یک محصول واحد این همه استفاده داشته باشد.

دمنوش و چای ساده ترین و رایج ترین شکل مصرف همین است. دو تا سه غنچه کامل را داخل آب جوش می ریزند و پنج تا هفت دقیقه دم می کشند. اضافه کردن کمی عسل یا یک تکه دارچین طعم را دلنشین تر می کند. نوشیدن این دمنوش روی معده خالی یا قبل از خواب توصیه می شود

در قنادی و آشپزی ایرانی، غنچه خشک شده برای تزیین کیک، شیرینی، برنج زعفرانی، و حتی مربا استفاده می شود. ظاهرش دلچسب است و طعمی ملایم و معطر به غذا اضافه می کند. برای مراقبت از پوست ، ماسک ساده ای که می شود در خانه درست کرد این است که چند عدد غنچه را خرد کنید و با چند قاشق آب یا گلاب مخلوط کنید و روی پوست بگذارید  خاصیت ضدالتهابی، آنتی اکسیدانی و نرم کنندگی پوست دارد. غنچه را می توان در آب وان حمام هم ریخت یا از عصاره اش به عنوان آبکشی نهایی برای مو استفاده کرد.

یک نگاه کوتاه به ترکیب شیمیایی

برای کسانی که دوست دارند بدانند پشت این همه خاصیت چه چیزی نشسته: غنچه گل محمدی سرشار از فلاونوئیدها، پلی فنول ها، ویتامین C، ترپن ها و روغن های اسانسی است. همین ترکیب ها هستند که خاصیت ضدمیکروبی، ضدالتهابی و آنتی اکسیدانی قوی به این گیاه می دهند. جالب این است که حتی امروز هم محققان ترکیبات جدیدی در این گیاه کشف می کنند و هنوز همه ابعاد آن شناخته نشده.

غنچه گل محمدی یا گل سرخ وقتی شکوفا میشود برگهای معطر آن را در دستگاه تقطیر ریخته و گلاب خالص و ارگانیک میگیرند. بهترین و با کیفیت ترین گلاب، گلاب سنگین یا دوآتشه گفته میشود که در خشکبار مهراد نیز موجود است.

خرید انواع خشکبار با کیفیت عالی